Deze zomer presenteert Stichting Gema Rasa Onzichtbare Verhalen: zes korte documentaires over Hagenaars met Javaanse roots. In augustus en september zijn ze te zien tijdens drie avonden in Den Haag. De toegang is gratis.
Van de Javaanse contractarbeiders die tussen 1890 en 1939 naar Suriname vertrokken, is nauwkeurig bijgehouden op welk schip ze stapten en op welke plantage ze terechtkwamen. Wat ze onderweg meemaakten, wat ze achterlieten en wat ze dachten — dat werd niet opgetekend.
Die stilte werkt tot vandaag door. Ze klinkt in de verhalen van hun achterkleinkinderen, die opgroeiden met grootouders die zwegen over vroeger. En ze is precies de reden dat dit project bestaat.
Voor Onzichtbare Verhalen spraken we zes Hagenaars met Javaanse roots. Ze zijn tussen de 25 en 70 jaar oud. De een kwam in 1975 uit Suriname naar Nederland, de ander werd hier geboren, weer een ander vloog op haar negende vanuit Surabaya deze kant op. Wat ze delen is de vraag waar ze thuishoren — en hoe verschillend ze die beantwoorden.
Zes portretten
Elk portret is opgenomen op een plek die voor de deelnemer betekenis heeft: een wijkgebouw, een brug bij het ziekenhuis waar hij geboren werd, de tuin van het ouderlijk huis, het Malieveld waar elk jaar de Pasar Malam staat.
Errol Wikarta kwam in 1975 als negentienjarige naar Nederland en dacht binnen tien jaar terug te gaan. Hij is er nog steeds. In de jaren tachtig zette hij Javaanse taal-, dans- en gamelanlessen op in Den Haag. Dat werd hem niet in dank afgenomen. "Mij werd verweten dat ik me niet als een Javaan gedroeg, omdat ik de beuk erin wilde gooien."
Roesman Tamin groeide op in Den Haag en werd geconfronteerd met een vraag die hij nog altijd met zich meedraagt: hoe pas je je aan zonder jezelf te verliezen? Hij vertelt over ruzies die nooit werden uitgesproken maar werden opgelost met een tas boodschappen en een pan op het vuur — en over zijn zoontje van vier, dat wél zegt wanneer hij iets spannend vindt.
Raoul Tirtosentono nam geen voorwerp mee naar de opname. "Ik heb geen spullen nodig om herinneringen te bewaren", zegt hij, staand op de plek waar hij opgroeide. Hij spreekt over de warmte van zijn vaders huis, dat de bijnaam Hotel California had, en over de andere kant van diezelfde erfenis: dat je problemen voor jezelf houdt.
Renell Kromopawiro werd als kind elke dinsdag naar dansles bij de Indonesische ambassade gebracht. Ze had er toen geen zin in; nu neemt ze bewust het werk van haar vader over. "Ik zie dat je een beetje in papa's schoenen gaat staan, zei mijn moeder. Dat weet ik. Daar kies ik ook voor."
Sharona Martowirono groeide op in Meppel, ver van elke Javaanse gemeenschap. Op haar zestiende ging ze in haar eentje op zoek naar haar roots en vond niemand die haar verder kon helpen. Twintig jaar later opent ze die deur opnieuw. "Ik ben misschien dat cadeautje dat half open is. Nog niet helemaal uitgepakt."
Shinta Noorsaya maakte de omgekeerde reis: op haar negende van Java naar Nederland. Haar familie hield een stamboom bij die vierhonderd jaar teruggaat — een luxe die de meeste Javaanse Surinamers niet hebben. Ze studeerde onlangs af op precies dit onderwerp.
Drie avonden
De films worden vertoond tijdens drie avonden, telkens twee portretten die elkaar spiegelen. Na afloop is er ruimte voor gesprek, met de deelnemers en met elkaar.
Avond 1 — Zichtbaarheid Donderdag 27 augustus · 19:00–21:00 · Museum Sophiahof Met Errol en Renell. Veertig jaar leeftijdsverschil, dezelfde frustratie over onzichtbaarheid — en een heel ander antwoord.
Avond 2 — Van buitenaf Dinsdag 1 september · 19:00–21:00 · De Boomhuttenclub Met Sharona en Shinta. Twee vrouwen die opgroeiden buiten de Haagse gemeenschap en op zoek gingen naar wat ze niet meekregen.
Avond 3 — Wat niet wordt uitgesproken Woensdag 2 september · 19:00–21:00 · Zuiderpark Met Roesman en Raoul. Twee vaders over de stilte die ze meekregen, en wat ze doorbreken bij hun eigen kinderen.
Praktisch
De avonden zijn gratis toegankelijk, maar het aantal plaatsen is beperkt. Reserveren kan via onze website. Iedereen is welkom — je hoeft geen Javaanse achtergrond te hebben om aan te schuiven.
Reserveren: stichtinggemarasa.com/haagse-onzichtbare-verhalen