Java · Suriname · Nederland

Surinaams-Javaans

Een cultuur die twee keer verhuisde en allebei de keren veranderde — en die nog steeds van ons is.

Surinaams-Javaans is wat er gebeurde toen Javaanse cultuur twee keer een oceaan overstak. Eerst van Java naar Suriname, vanaf 1890. Daarna van Suriname naar Nederland, rond 1975. Op allebei de reizen veranderde er iets — aan de taal, aan het eten, aan de muziek — en wat overbleef is niet het Javaans van Java en ook niet iets anders. Het is van ons.

Stichting Gema Rasa komt uit die gemeenschap. Dit is niet een onderwerp waar we onderzoek naar doen; het is waar onze leden vandaan komen.

De reis

Twee oversteken

  1. 1890

    Van Java naar Suriname

    Op 21 mei 1890 vertrekt uit Batavia een schip met 94 Javaanse contractarbeiders. Op 9 augustus komen ze aan in Paramaribo, en gaan ze aan het werk op plantage Mariënburg.

  2. 1890–1939

    Bijna 33.000 mensen

    In bijna vijftig jaar worden er zo’n 33.000 Javanen naar Suriname gebracht. Ze komen met een contract, met de belofte van terugkeer. De meesten keren nooit terug.

  3. 1975

    Van Suriname naar Nederland

    Rond de onafhankelijkheid van Suriname vertrekken naar schatting 20.000 tot 22.000 Javaanse Surinamers naar Nederland. Vandaag wonen er naar schatting zo’n 25.000 mensen met Surinaams-Javaanse wortels.

De getallen hierboven zijn schattingen waar bronnen het grotendeels over eens zijn. Over de naam van het eerste schip zijn ze dat niet, dus die staat er niet bij. Onderaan deze pagina staan de bronnen.

De taal

Wat er onderweg veranderde

Surinaams-Javaans komt uit het Javaans van Midden-Java, maar het is daar meer dan honderddertig jaar van weg geweest. Het nam woorden op uit het Nederlands en uit het Sranantongo, en woordenschat en grammatica liepen uiteen. Wie met Surinaams-Javaans is opgegroeid en Javaans uit Indonesië hoort, herkent veel — maar niet alles.

In Nederland staat de taal onder druk. Jongere generaties spreken haar minder vloeiend dan hun ouders en grootouders. Het is een taal geworden die je hoort en begrijpt, maar steeds minder zelf spreekt.

Daar doen we iets aan: met Cara Jawa kun je Javaans leren, woord voor woord. Dat is het Javaans van Java — wat er precies anders is aan het Surinaams-Javaans staat op die pagina uitgelegd.

Wat wij doen

De verhalen vastleggen nu het nog kan

De generatie die de overtocht nog uit de eerste hand kent, wordt kleiner. InOnzichtbare Verhalen leggen we portretten vast van mensen met Javaanse roots: over identiteit, erbij horen, en wat je meedraagt zonder dat anderen het zien.

Daarnaast houden we de cultuur levend door haar te blijven doen. Het gamelanorkest Jiwa Manunggal en dansgroep Beksa Laras Ati treden op, het tijdschrift Suwara Jawa publiceert wat de gemeenschap zelf schrijft, en één keer per jaar komt alles samen op Echo’s van Java.

En omdat veel van dat talent verspreid zit en elkaar niet kent, houden we een open overzicht bij van Javaanse makers, docenten en ambachtslieden — van Yogyakarta tot Amsterdam. Werk je zelf in de Javaanse cultuur, dan kun je je daar aanmelden.

Doe meeOver de stichting

Veelgestelde vragen

Over Surinaams-Javaans

Wat is Surinaams-Javaans?

Surinaams-Javaans is de cultuur en de taal van de Javaanse gemeenschap in Suriname en, sinds de jaren zeventig, in Nederland. Het gaat terug op de Javaanse contractarbeiders die vanaf 1890 naar Suriname werden gebracht, en het heeft zich daarna meer dan honderddertig jaar apart ontwikkeld.

Wanneer kwamen de Javanen naar Suriname?

De eerste groep van 94 contractarbeiders vertrok op 21 mei 1890 uit Batavia en kwam op 9 augustus 1890 aan in Paramaribo. De werving ging door tot 1939; in totaal zijn er ongeveer 33.000 mensen naar Suriname gebracht.

Is Surinaams-Javaans hetzelfde als het Javaans van Java?

Nee. Het komt daarvandaan, maar het heeft woorden opgenomen uit het Nederlands en het Sranantongo, en de woordenschat en grammatica wijken af van het Javaans dat in Indonesië wordt gesproken. Wie met Surinaams-Javaans is opgegroeid herkent veel van het Javaans van Java, maar niet alles.

Hoeveel Javaanse Surinamers wonen er in Nederland?

Daar bestaat geen precies cijfer van. Rond de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 vertrokken naar schatting 20.000 tot 22.000 mensen naar Nederland; schattingen van het aantal mensen met Surinaams-Javaanse wortels in Nederland vandaag komen uit rond de 25.000.

Wordt Surinaams-Javaans nog gesproken?

Ja, maar het staat onder druk. In Nederland spreken jongere generaties het minder vloeiend dan hun ouders en grootouders; het is een thuistaal geworden die je hoort maar steeds minder zelf spreekt.

Waar kan ik Surinaams-Javaanse cultuur meemaken in Nederland?

Stichting Gema Rasa houdt deze cultuur levend met een gamelanorkest, een dansgroep, een tijdschrift, cursussen en het festival Echo’s van Java. Je bent welkom om te komen kijken of mee te doen.

Bronnen

De jaartallen en aantallen op deze pagina zijn nagekeken bij meerdere bronnen. Waar die van elkaar verschillen staat er een schatting of een marge.